و مقاتل بن حيّان گويد : اين حديث به ما رسيد به خوراسان ( 1 ) از روايت حسن بصرى و مكحول عظيم آمد بر ما ، برخاستم و به مكّه آمدم ( 2 ) . سعيد جبير را يافتم ( 3 ) كه از حجّاج گريخته بود ، و اين حديث از او بپرسيدم ( 4 ) ، گفت : من از عبد اللَّه عبّاس پرسيدم و از عبد اللَّه عمر - و ايشان در سايهء خانهء كعبه نشسته بودند - گفتند : ما از رسول - عليه السّلام - پرسيديم تفسير اين حديث ، گفت : من به اين حديث منافقان را خواستم ، كه خداى تعالى ايشان را در قرآن ذكر كرد و وصف كرد به دروغ ايشان را في قوله : وَاللَّه يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنافِقِينَ لَكاذِبُونَ ( 5 ) ، گفت : در اين گواى ( 6 ) كه مىدهند بر نبوّت من ، مىگويند : از دل اين گواى ( 7 ) مىدهيم و دروغ مىگويند كه به زبان مىگويند و در دل ندارند ، شما چنينى ( 8 ) ، ما گفتيم : معاذ اللَّه ! گفت : انتم من ذلك براء فلا عليكم ، شما از آن بيزارى ( 9 ) ، بر شما از آن هيچ نيست ، و امّا به خلف عهد آن خواستم ( 10 ) كه خداى تعالى مىگويد : وَمِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّه لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِه لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ ( 11 ) ، منافقان با خداى عهد مىكنند كه اگر خداى ما را مالى دهد ، صدقه دهيم و صالح باشيم . چون مال بداد ايشان را ، بخل كردند ، چنان كه گفت : فَلَمَّا آتاهُمْ مِنْ فَضْلِه بَخِلُوا بِه وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ ( 12 ) و امّا به خيانت در امانت ، اين خواستم ( 13 ) كه خداى تعالى مىگويد : إِنَّا عَرَضْنَا الأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَالْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا الإِنْسانُ . . . ( 14 ) ، مراد به اين امانت ، طاعت خداست در سرّ و علانيت ، خصوصا [ 31 - ر ] اين سه طاعت : يكى غسل جنابت ، و ديگر نماز ، و سه ديگر روزه كه هر مسلمانى در دينش به اين مؤتمن باشد در سرّ و علانيت . و منافقان اين سه طاعت به علانيت كنند

--> ( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بجز ايشان . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : برخاستيم و به مكّه آمديم . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : يافتيم به مكّه . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز فق : پرسيديم . ( 5 ) . سورهء منافقون ( 63 ) آيهء 1 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : گواهى . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : گواهى . ( 8 ) . چنينى / چنينيد ، همهء نسخه بدلها ، بجز مج : چنين مىكنيد . ( 9 ) . بيزارى / بيزاريد . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : خواستيم . ( 11 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 75 . ( 12 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 76 . ( 13 ) . آج ، فق ، مب ، مر : خواستيم . ( 14 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 72 .